Documentarist İstanbul Belgesel Günleri bu yıl 14-19 Haziran’da yoğun bir programla 18. yaşını kutluyor. Efsanevi belgeselci Alanis Obomsawin‘in retrospektifine yer verilen programda Eduardo Coutinho, Mila Turajlić ve İmre Azem‘e özel bölüm ayrıldı. Gençlik isyanı, ekolojik tahribat ve Filistin ise programda öne çıkan konular arasında.
Bu yıl 18. yaşına basan Documentarist İstanbul Belgesel Günleri, 14-19 Haziran’da beş ana mekânın yanısıra kente yayılan gösterim ve etkinliklerle altı gün boyunca İstanbul’a yine bir belgesel şenliği yaşatmaya hazırlanıyor. Programdan bir seçki de aynı hafta Gaziantep’e konuk oluyor.
Festivalin bu yılki odağında Kanada’nın yerli Abenaki halkına mensup Alanis Obomsawin var. 55 yıla yayılan sinemacılık kariyeri boyunca 60’tan fazla filme imza atan, sadece Kanada’nın değil dünya belgesel sinemasının da en üretken ve saygın isimlerinden olan yönetmenin 12 filmi Türkiye’de ilk kez seyirciyle buluşuyor. İstanbul ziyaretini ne yazık ki sağlık sebepleriyle iptal etmek zorunda kalan Obomsawin, Ulusal Film Kurulu NFB bünyesinde gerçekleştirdiği belgesellerinde kamerasını, sinema klasikleri arasında yer alan Kanehsatake: 270 Years of Resistance‘da olduğu gibi, Kuzey Amerika’nın aborjin halklarının hak mücadelesine çevirirken, dünyanın her yerindeki azınlıkların karşılaştığı deneyimlere ayna tutuyor.
Documentarist, 3×3 Seçkisi‘nde ise bir başka usta belgeselcinin, Brezilyalı Eduardo Coutinho’nun üç önemli filmini seyirciye sunuyor: Edifício Master (Master: Copacabana’da Bir Bina, 2002), Jogo de Cena (Sahne Oyunu, 2007) ve 2014’deki ölümünden sonra tamamlanan Últimas Conversas (Son Söyleşiler, 2015). 3×3 Seçkisi‘nin bir diğer konuğu Sırbistanlı belgeselci Mila Turajlić. Arşiv malzemeleriyle yürüttüğü yaratıcı çalışmaları, kişisel ve politik olanı ustalıkla iç içe geçiren, hafıza, tarih ve kimlik gibi temaları benzersiz bir sinematografik dille aktaran Turajlić programda Cinema Komunisto (2010), The Other Side of Everything (Her Şeyin Diğer Yüzü, 2017) ve Cine-Guerrilas: Scenes from the Labudovic Reels (Cine-Guerrillas: Labudović Filmlerinden Sahneler, 2022) adlı filmleriyle yer alıyor. 3×3 Seçkisi‘nin bir diğer konuğu, Türkiye’de son 15 yıldır her koşulda aktivist bir ruhla üretmeye devam eden İmre Azem, üç filmiyle programda yerini alıyor: Ekümenopolis: Ucu Olmayan Şehir (2011), Uçurumun Kıyısında Türkiye (2017) ve ilk gösterimi Documentarist kapsamında gerçekleşecek olan, deprem belgeselleri serisinin dördüncü halkası Hatay: 24 Aralık 2024 – 8 Ocak 2025 (2025).
Güncel Belgeseller ve Forumlar
Documentarist 18. İstanbul Belgesel Günleri‘nin bu yılki odak konularından biri Müfredat Dışı: Gençlik İsyanda! başlığı altında ele alınan öğrenci hareketleri. Dünyadaki gençlik eylemlerinden tarihsel örnekleri hatırlatmayı amaçlayan bölümde, Meksiko’da 1968’de ordu tarafından katliamla bastırılmadan önceki kitlesel üniversite eylemlerini konu alan, belgesel tarihinin az bilinen klasiklerinde El Grito (Çığlık, 1968), Beyrut’ta 1974’te yaşanmış bir üniversite işgalini yeniden kurgulayan 74: The Reconstitution of a Struggle (74: Bir Mücadelenin Yeniden Kurulması, 2012), Brezilya’da 2015’te patlak veren öğrenci isyanlarında sokaktan portreler aktaran Espero tua (re)volta (Sıra Sende, 2019), Hindistan’daki öğrencilerin yaşamına şiirsel bir yerden yaklaşan A Night of Knowing Nothing (Hiçbir Şey Bilmediğimiz Bir Gece, 2021) ve ABD’de Vietnam Savaşı döneminde savaş karşıtlarının yürüyüşünü ele alan Chris Marker imzalı The Sixth Side of the Pentagon (Pentagon’un Altıncı Yüzü, 1967) gibi birbirinden değerli filmler yer alıyor.
22 yerli belgeselin yer aldığı geniş kapsamlı Türkiye Panorama dışında, 18. Documentarist’in diğer bölümleri Canlandırma Belgeseller, Kadın ve LGBTİ+ Hikâyeleri, Konuk Ülke: Filistin, Tükettiğimiz Dünya ve Uluslararası Panorama başlıklarından oluşuyor.
Festivalin yan etkinlikler programı ise, gündeme dair bir dizi buluşmaya vesile olacak: Kısa filmler eşliğinde Agit Özdemir‘in “Bir Ekokırım Suçu Olarak Savaş” başlıklı söyleşisi, Mine Yıldırım‘ın Özlem Güçlü moderatörlüğünde yapacağı “Kaybolan Yaşamlar, Kalan Kayıtlar: İstanbul’un Köpekleri Arşiv Sergisi Üzerine” başlıklı sunumu, “Bir Çiçekle Kazanmak: Mücadelenin Altıncı Yüzü: Vicdani Ret” konulu sunum, son dönemdeki sosyal hareketleri belgelemeye çalışan öğrencilerin katılacağı “Öğrenci Hareketleri: Eylemi Belgelemek, Belgeleme Eylemi” atölyesi, yeniden gündeme gelen Kanal İstanbul vesilesiyle İmre Azem’in moderatörlüğünde Ayşe Mücellâ Yapıcı, Pelin Pınar Giritlioğlu ve Tuğçe Tezer’in katılacağı “İstanbul’dan Hatay’a Planlama Neye Yarar? Deprem, Kanal ve Kamu Yararı” paneli, “Bağımsız Festivaller, Alternatif Olanaklar” başlıklı festival buluşması, ve “Kuir Sinemada Kolektif Üretim Pratikleri, Temsil ve Yaratıcılık” konulu forum.
Türkiye’den ve Dünyadan Önemli İsimler Bu Festivalde
Documentarist’in her sene verdiği, Türkiye Panorama bölümüne seçilen ilk ve ikinci filmlerin aday olduğu Johan van der Keuken Yeni Yetenek Ödülü‘nün bu seneki jürisinde Aslı Odman, Nagehan Uskan ve Sevgi Ortaç görev alıyor. İki yıl önce Kurgucular Dayanışması (KUDA) işbirliğiyle Documentarist kapsamında verilmeye başlanan Kurgu, Görüntü ve Ses Tasarımı Ödülleri jürisi ise Ahmet M. Öğüt, İdil Akkuş ve Orçun Özkılınç‘tan oluşuyor.
Festival bu sene de yurtdışından bir dizi konuk ağırlıyor. Hollanda’dan Boom7‘ın (Ağaç No.7, 2024) yönetmenleri Gabriela Forfota ve Marit Vreeswijk ile Queer Camp (Kuir Kamp, 2024) yönetmenleri Lucas van der Rhee ve Chris Westendorp, İsveç’ten Mormor‘un (2024) yönetmeni Lucien Easton, Litvanya’dan Life and Death of a Christmas Tree‘nin (Bir Noel Ağacının Yaşamı ve Ölümü, 2023) yönetmeni Arturas Jevdokimovas ve yapımcısı Ringailė Leščinskienė, Kosova’dan Lumbhardi Foundation film programı ve arşiv direktörü Bengi Muzbeg festivalde hazır bulunacak konuklar arasında.
Kanada, Hollanda, Brezilya ve İsveç Başkonsoloslukları, Litvanya Elçiliği, Macar Kültür Merkezi desteği, Kırkayak Kültür, Pera Müzesi, Fransız Enstitüsü, Aynalı Geçit ve Postane İstanbul işbirliğiyle gerçekleşen festivalin gösterim ve etkinlikleri Fransız Kültür Merkezi, Aynalı Geçit, Pera Müzesi, Eksi On Altı ve Postane İstanbul‘da, kent gösterimleri ise Tütün Deposu, Eksi Bir, Karga Bar, İPA Kampüs Florya ve Parma Beyoğlu‘nda gerçekleşecek.
Türkiye yapımı filmlerin ve tüm yan etkinliklerin ücretsiz olduğu festivalde, diğer filmlere biletler mekan girişlerinde temin edilebilir. Detaylı bilgi için festivalin web sitesini ziyaret edebilirsiniz
