MIKE NICHOLS (1931-2014)
Geçtiğimiz kasım ayında 83 yaşında hayatını kaybeden, Amerikan sinemasının en önemli yönetmenlerinden Mike Nichols; sinemaseverlerin hafızalarında Amerikan Yeni Dalga’sının en önemli filmlerinden biri olan The Graduate (1967) ile kalmıştı. Ancak oldukça geniş bir filmografiye sahip yönetmen, tiyatro geçmişini sinema dili ile ustaca harmanladığı ilk uzun metrajı olan, beş dalda Oscar sahibi Who’s Afraid of Virginia Woolf? (1966) ile başlayan sinema kariyerini; Catch 22 (1970), Silkwood (1983), Carnal Knowledge (1971), Postcards From the Edge (1990), Wolf (1994), Closer (2004) ve Charlie Wilson’s War (2007) gibi filmlerle devam ettirdi. Daha çok ilişkiler ve toplumsal cinsiyet temalı filmleriyle öne çıksa da, Silkwood ve Catch 22 gibi siyasi hicivler ile de politik tavrını ortaya koymuş bir yönetmendi Nichols.
Tiyatro yönetmenliği ve oyunculuk geçmişinin ona sağladığı avantajı, filmlerindeki oyuncu yönetiminde de sonuna kadar kullanan Nichols; Elizabeth Taylor ve Sandy Dannis’e en iyi oyuncu Oscar’ını kazandıran Who’s Afraid of Virginia Woolf?’da dört kişiden oluşan, tek mekânlı ve bol diyaloglu bir tiyatro metnini; oldukça ekonomik
kullandığı yakın ve oblique kadrajları, dinamik kamerası, iç ve dış mekân kullanımı ve en önemlisi etkileyici oyuncu yönetimi ile bir sinema başyapıtı hâline getirmişti. Genç bir çiftin, orta yaşlı bir çiftin evine bir gece misafirliğe gelmesi ve akabinde gelişen gerginlik dozu oldukça yüksek tartışmalardan oluşan film; kurduğu klastrofobik mekân yapısı eşliğinde, evlilik kurumu, ilişkiler, toplumsal cinsiyet ve orta sınıfa özgü “mahremiyet” kavramları üzerine kafa yoran, çokça çarpıcı bir dramatik kurguya sahip bir yapım.
Yönetmenin diğer başyapıtı, Amerikan toplumunun değişen yapısını, 68 kuşağının isyankâr ruhuna ailesinin ona öngördüğü geleceği kendi yöntemleriyle reddederek cevap vermeye çalışan yeni “mezun” karakterimiz Benjamin üzerinden anlatan The Graduate; gerek Simon and Garfunkel imzalı müzikleri, gerek oldukça farklı görüntü yönetimi ve kurgusu, gerekse klasik Hollywood dilini ve temalarını aşan radikal tavrı ile bir başyapıt olmasının yanında, zamanının ötesinde bir popüler kültür ikonuna dönüştü. Bu filmde yakaladığı politik eleştiri tavrını her zaman sürdüren Nichols, Silkwood gibi filmlerinde de bu tavrını oldukça radikal bir şekilde ortaya koymaya da devam etti.
Aslı Ildır
