2011’den bu yana düzenlenen Vancouver Turkish Film Festival (VTFF), bu yıl 13. kez izleyiciyle buluşuyor. Sinema tutkunu gönüllüler ve sektör profesyonelleri tarafından düzenlenen, kâr amacı gütmeyen festivalin bu yılki direktörü Deniz Özden ile 26-29 Kasım tarihleri arasında gerçekleşecek festival öncesinde keyifli bir söyleşi gerçekleştirdik.
İlk olarak festival direktörü olarak senden ve senin sinemaya bakışından bahsedelim. Bu festivalde direktör olarak ilk yılın fakat aslında yıllardır festival sürecinin içindesin. Bize biraz seni buraya getiren yolculuktan biraz bahseder misin?
Olur. Aslında benim sinema aşkım bir film festivali sayesinde, Ankara Film Festivali’nde başladı. O zaman 17-18 yaşlarındaydım. Gönüllü olarak festivalde çalıştım ama o dönemde film festivalinin ne olduğunu bile bilmiyordum. Üniversitedeki bir hocam, öğrencilik yıllarında film festivallerinde gönüllü olarak çalıştığından bahsetmişti. O hocamı çok severdim. ‘Onun yolunu takip etmeliyim’ düşüncesiyle festivale başvurmuştum ve beni gönüllü olarak kabul ettiler. Orada yönetmenlerle ve ekiplerle çalışmaya başladım. Benim rolüm konuklarla ilgilenmekti. Yurt dışından ya da yurt içinden gelen konukları karşılıyor, havalimanından alıyor, festival mekânlarına eşlik ediyordum.
Acayip keyif aldım. Ankara Film Festivali beni o zaman gerçekten büyülemişti. O yıl bir de Almanya’dan öğrenciler gelmişti. Avrupa Birliği destekli, Kafandakini Çek adlı bir proje vardı. Kısa filmler yapmak için gelmişlerdi. Şehirde 20 gün kadar kalacaklardı ve ekip oluşturuyorlardı. Ben de o projeye dâhil oldum. Böylece Almanya’ya gitme şansım da oldu. Film festivalleriyle hikâyem, sevgim ve ilgim biraz böyle başladı diyebilirim.
Almanya’ya gitmem şöyle oldu: İlk projenin iki ayağı vardı. İlk ayağı Türkiye’de, ikinci ayağı Almanya’da gerçekleşiyordu. Almanya’da ne yapacağını anlatan kısa bir senaryo göndermen gerekiyordu. Ben de bir şeyler karalamıştım ve gönderdim. Kabul edildim. Beni Ankara’dan da tanıdıkları için herhalde düzgün biriyim diye düşündüler. Almanya’ya gittim ve bir ay boyunca orada kaldım. Uçak bileti, vize ve diğer masrafların tamamını karşılamışlardı. Avrupa Birliği’nin desteklediği önemli bir projeydi. Bizim zamanımızda benimle birlikte Almanya’ya giden, şu anda Netflix’e film çeken önemli yönetmenler var. Özetle, her şey böyle başladı diyebilirim. Almanya’da ilk kısa filmimi çektim.
Vancouver Turkish Film Festivali’nin tarihinden de bahsedebilir misin? Sonuçta 13 yıllık köklü bir festival.
Aslında festival, burada Vancouver’da yaşayan sinema gönüllülerinin bir festival yapmak istemesiyle başlamış. Tam olarak emin değilim ama bildiğim kadarıyla şöyle bir süreç var: Burada herkes festival yapmak istiyor ama festival düzenlemek biraz zor. Ekip işi olduğu için insanları biraz korkutuyor. Festivalin hikâyesi de biraz böyle. Sanırım Eylem Sönmez böyle bir şey yapmak istiyor. Aynı zamanda dernekle, Turkish Canadian Society ile birlikte çalışmak istiyor. Sonra festival derneğin bünyesine geçiyor. Yanlış bilmiyorsam süreç böyle ilerliyor. Festival zamanla büyüyor. Hep gönüllülük esasına dayanarak, gönüllülerle bugüne kadar geliyor. Birçok insan bir şekilde destek veriyor.
Benim en çok dikkatimi çeken şey, festivalin bugüne kadar hep çok güzel filmler, çok iyi filmler getirmiş olması. Her yıl seçkisine baktığımda merakla beklediğim, dikkatimi çeken filmleri görüyorum. Biz de bu sene güzel bir seçki yaptık. Eski yıllardaki seviyede, o standartlarda bir seçki oluşturduğumuzu düşünüyorum. Alamadığımız filmler de oluyor tabii. Daha önce de “Şöyle bir film vardı, neden alınmadı?” diye sormuştum. Geç geldiği, cevap vermedikleri ya da Kanada prömiyerini başka bir yerde yapmak istedikleri gibi yanıtlar alıyordum. Sanırım bu, bizim festivalin kaderi gibi bir şey.
Büyük festivallerle, Vancouver International Film Festival ile kıyaslanıyoruz. Ama Türk film festivalleri arasında bizim festivalimizin en önemlilerinden biri olduğunu söyleyebilirim.
Bildiğim kadarıyla festival gönüllülük esasıyla, Turkish Canadian Society tarafından yürütülüyor. Bir dönem British Columbia hükümetinden de fon alıyordu sanırım. Hâlâ alabiliyor mu?
Evet, fon başvuruları her yıl yapılıyor. Bazı yıllar fon çıkıyor, bazı yıllar çıkmıyor. Geçen sene iyi bir fon toplandı açıkçası. Galiba iki tane fon alınmıştı. Ama bu sene hiçbir fon yok. Genelde şöyle ilerlemiş: Bir sene alınmış, bir sene alınmamış. Neden böyle oluyor bilmiyorum ama bunun politik meselelerle de ilgisi var. Şimdi Amerika’yla Kanada arasında birtakım problemler yaşanıyor. Bunlar kültür sanat etkinliklerini de etkiliyor.
Böyle bir festivalin, ki 13 yıldır düzenlenen bir festival, sence her yıl düzenlenebilmesinin arkasındaki motivasyon neye dayanıyor?
Aslında bu sene beni kişisel olarak şaşırtan bir şey oldu. Burada ve genel olarak bütün dünyada ekonomik kriz yaşanmasına rağmen festivali gerçekleştirebilecek kadar sponsorluk alabildik. Biraz şaşırdım açıkçası. Buradaki birçok Türk işletmesinin zorlandığını biliyorum ama buna rağmen insanlar festivale destek oldular.
Bence Türkler için en büyük motivasyon, bu şehirde kültürümüzü temsil eden bir şeylerin olması ve bunu görebilmek. Bu gerçekten beni çok duygulandırıyor. Çünkü ben burada görsel efekt eğitimi aldım ve mesela okulun panolarına festival posterleri asıyordum. Okuldaki gençler bana, “Bu şaka mı? Gerçekten Türk filmi diye bir şey var mı?” diye soruyorlardı. Ben de şok oluyordum. Çünkü sinema denince akıllarına sadece Amerikan sineması, Hollywood geliyor. Bunu duyduğumda çok şaşırmıştım. Bu da beni daha fazla motive etti. “Biz gerçekten sinemamızı göstermeliyiz, tanıtmalıyız,” diye düşündüm. Benim kişisel motivasyonumun bir kısmı da bu. Buradaki insanlara böyle bir şeyin var olduğunu anlatmak, aslında ne kadar eksik bir bakış açısına sahip olduklarını fark ettirmek.
Bu sene Vancouver International Film Festivali’nde (VIFF) de üç Türk filmi vardı: Sarı Zarflar, Artakalan ve Günyüzü. Bu gösterimleri anladığım kadarıyla VTFF’nin desteğiyle yaptılar. VTFF’nin Vancouver’ın sanat ve özellikle film camiasına bağlı bir festival olduğunu hissediyor musun? Farklı kültürlerden insanların yaşadığı uluslararası bir şehirde bu tür bir festival yapmak film kürasyon sürecini etkiliyor mu yoksa daha Türk kültürüne aşina insanların geleceği filmleri mi tercih ediyorsunuz?
VIFF’in gerçekten zengin bir programı var her yıl. Buna biraz dikkat ediyorlar. Bence onlar da kendi izleyici kitlelerinin yalnızca Kanadalılardan oluşmadığının, aslında çok daha geniş bir kitleye hitap ettiklerinin farkındalar. Bizimle bu filmler üzerinden iş birliği yaparak bu kitleyi festivale çekmeye çalışıyorlar. Topluluklar arası ortaklıklar da biraz bu yüzden var. Biz de bunu yapmaya çalışıyoruz. Bu sene Fransız-Türk ortak yapımı bir filmi programımıza aldık ve Rendez-vous French Film Festivali’ne partnerlik teklifinde bulunduk. Kabul ettiler. Sadece filmi önceden izlemek istediler. Çok güzel bulduklarını söylediler, olumlu karşıladılar ama şu anda filmi değerlendirme aşamasındalar. Bu tarz iş birlikleri başka kitleleri de çekmemizi sağlıyor. Yalnızca kendi topluluğumuza değil, daha geniş bir kitleye ulaşma imkânı sunuyor. O yüzden bu tür iş birlikleri çok önemli.
Benim de film seçme sürecinde dikkatimi çeken şeylerden biri programın ilginç bir yelpazeye sahip olması. Kardeş Türküler‘den A Turkish Case‘e kadar uzanan, farklı deneyimlere değinen bir program var. Bu iki filmden bahsetmemin sebebi şu: Biri, 1993 yılında Boğaziçi’nde başlayan bir projenin 30 yıllık müzikal ve politik yolculuğunu anlatan bir belgesel. Çok spesifik bir konusu var ve belki Türkiye’nin son 30 yılına aşina olan insanların ilgisini çekebilecek bir yapım. A Turkish Case ise Fransa’da, yabancı bir ülkede yaşayan, oraya ait olmaya çalışan bir avukatın hikâyesini anlatan, daha gerilim türünde bir film. Seçkideki bu çeşitlilikten biraz bahsedebilir misin?
Evet, çeşitlilik olmasını tercih ediyorum. Kişisel olarak bunu önemsiyorum. Ama jüri ekibimiz de biraz böyle. Bazı jüri üyelerimiz sinema dünyasından gelmiyor, bu alanda hiçbir deneyimleri de olmayabiliyor. Fakat başka bir bakış açısı, başka bir perspektif sunabiliyorlar. Bunları duymak önemli; çünkü bizim gözümüzden kaçan bir şeyleri fark edebiliyorlar.
Mesela ben açıkçası dizi izlemiyorum. Dizi dünyasında meşhur olan bazı oyuncular var ama ben onları tanımıyorum. Filmlerde de bazen bu durum etkili olabiliyor. Bir jüri üyesi, “Bu kişi şu dizide oynadı, bayağı iyiydi,” diyebiliyor. Ben de o zaman filme başka bir gözle bakabiliyorum. “Demek ki buna dikkat etmeliyiz, bir bakalım filmde ne yapmış,” diye düşünüyorum.
O yüzden hem programda hem de ekipte çeşitlilik olmasını bir zenginlik olarak görüyorum. Bu zenginliği sunabiliyor olmak ve buna izin verilmesi harika bir şey.
Peki film seçim sürecinde daha somut kriterler var mı? Filmin Kanada’da gösterilmemiş olması da bu süreci etkiliyordur diye düşünüyorum. Son liste tam olarak nasıl belirleniyor?
Aslında daha önce de konuştuğumuz gibi, beğendiğimiz ve programda olmasını istediğimiz filmler oluyor. Ama bazen film yapımcılarının festival stratejileri farklı olabiliyor. Bu nedenle bazı filmleri alamıyoruz. VTFF olarak genelde bir denge yakalamaya çalışıyoruz. Festival yalnızca arthouse filmlerden oluşmasın; daha geniş bir kitleye hitap edebilecek filmler de olsun istiyoruz. Mesela bu sene bir çocuk filmi de almak istedik. Bir filmi değerlendirdik ama programımıza çok uymadı açıkçası.
Türkiye’de yapılmış bir filmdi. Emre Karayel’in yapımcılığını yaptığı, TRT projesi olan bir filmdi. Bazı arkadaşlarımızdan şöyle bir talep gelmişti: “Biz bazen festivale ailecek gelmek istiyoruz ama ailecek izleyebileceğimiz bir film olmadığı için gelemiyoruz.” Biz de bunu göz önünde bulundurarak böyle bir film alabilir miyiz diye baktık. Fakat değerlendirdiğimiz film programımıza uygun olmadı. Belki onu başka bir projede ya da başka bir etkinlikte değerlendiririz diye konuştuk.
Tarihler ve koşullar uygun olduğu, yapımcılarla anlaşabildiğimiz sürece birçok filmle iş birliği yapmaya çalışıyoruz. Buradaki seyircimiz de çok açık fikirli. Belki Türkiye’de tartışamayacağımız filmleri burada tartışabileceğimiz bir ortam var. Bu da festivalimizin öne çıkan özelliklerinden biri.
Festivalde 2005 yapımı Takva da gösterilecek. Film, zamanında Akademi Ödülleri’nde Türkiye’nin Yabancı Dilde En İyi Film dalında Oscar aday adayı olarak seçilmiş hatta. Konuk olarak da sinemamızda bu film yanında birçok önemli filmde rol almış olan Güven Kıraç geliyor. Takva‘yı seçme sebebiniz neydi?
Evet, onunla ilgili çok mutluyuz. Takva bayağı klasikleşmiş filmlerden biri. Takva‘yı seçme nedenlerimizden biri şuydu: Erkan Can’ın da gelme ihtimali vardı. Kendisine sordum, Takva‘nın güzel olabileceğini söyledi. Çünkü film ilk gösterildiğinde Montreal’de de ödül almıştı. Ben de zaten çok sevdiğim bir film olduğunu söyledim. “Neden olmasın?” dedik. Ekibi bir araya getirdik ve onlar da kabul etti. Erkan Can da gelecekti fakat bir ameliyat geçirdi ve doktor kontrolüne gitmesi gerekiyormuş. Tam da vize sürecine denk geldiği için maalesef aramızda olamayacak. Ama Güven Kıraç geliyor ve onunla çok güzel bir program yapacağız.
Seçkide Erken Kış, Kurtuluş, Karanlıkta Islık Çalanlar, Günyüzü, Tavşan İmparatorluğu gibi hem uluslararası festivallerde hem de yurt içindeki festivallerde konuşulmuş ve ödül almış filmler var. Taşra filminden tut İstanbul’da geçen ve siyasi anlatısı Rusya’ya Ukrayna’ya Fransa’ya ve en önemlisi Türkiye içindeki gerilimlere uzanan bir anlatı silsilesinden bahsediyoruz. İnsanların seveceği, sevmeyeceği, tartışacağı birçok konu ve temsil şekli olacak filmlerde. Geçtiğimiz yıllarda seyirciden veya başka yerlerden gelen geri bildirimler oldu mu?
Evet, evet. Duydum öyle şeyler. Hatırlıyorum, olumsuz da oluyor. Olumluları zaten hep duyuyoruz. Olumsuz da oluyor tabii. Ama hangi filmlerle ilgiliydi, şimdi tam olarak bilemiyorum. Genelde festivalimiz için “Gerçekten güzel filmler göstermişler” diyorlar. Tabii bazı filmler tartışmaya açık oluyor. Bayağı tartışmaya açık şeyler oluyor ve bence onlar da festivali güzelleştiren şeyler. Fikir ayrılıklarının olduğu, tartışmalara alan açan bir ortamın olması, saygı çerçevesinde kaldığı sürece… Yani, beni endişelendiren bir durum değil.
Peki, bu festivalin özellikle Kanada’daki diğer festivallerle ya da spesifik olarak Vancouver’daki diğer festivallerle karşılaştırdığında şehirdeki rolünü nasıl görüyorsun?
Şimdi biz topluluk olarak burada bir azınlığız ve diğer topluluklara göre daha da azınlığız açıkçası. Kore, Fransız, Hint ya da Çin toplulukları… Onlar mesela daha çok destek alabiliyorlar, daha fazla fon bulabiliyorlar. Bunları katıldığınız zaman hissediyorsunuz, görüyorsunuz; bir sürü kaynak ve para olduğunu görüyorsunuz. Biz de maalesef koşulların elverdiği ölçüde yapabileceğimizin en iyisini yapıyoruz. Bizim öyle bir bütçemiz yok. Diğerleri mesela gönüllülerle çalışmıyorlar aslında. Bazı film festivallerinde tam zamanlı çalışan insanlar var. Ve tabii bu da bir fark yaratıyor. Bizde maalesef daha çok gönüllülerin desteğiyle oluyor. Ama belki de güzel tarafı budur. Bizi özel kılan şey de belki budur. Gerçekten fark yaratıyor yani. Onlar başka toplulukları da getirebiliyorlar, daha kalabalık ekipler kurabiliyorlar. Biz onların yanında daha mütevazı kalıyoruz.
Filmlere baktığımda da genel olarak tekrar eden temanın ülke içinde veya dışında kendine ve ülkeye yabancılaşma olduğunu görüyorum. Yıllardır bu ekipte olan biri olarak sence konu hep bu temaya mı evriliyor? Ya da genel olarak Türk sinemasında konu hep buraya mı evriliyor? Kurak Günler de gösterilmişti birkaç sene önce, bu sene de yine birkaç taşraya dönüş filmi var. Belki bazı filmler bu tarz ana akım anlatılardan oluşuyor, bazıları daha niş, herkesin gelmeyeceği ama önemli filmler. Bu denge nasıl kuruluyor?
Biraz aslında bu sene bunu düşündüm diyebilirim. Belki önceden düşünmezdim açıkçası. Çünkü bazı şeyler var, onlara önem veriyorum. Şimdi bazı konuları tartışmak, dile getirmek daha kolaydır bana göre. Ama daha böyle hiçbir şeyden bahsetmeyen bir şey yapmak daha çok cesaret istiyor. Ben oradaki filmi yapan ekibin nasıl bir risk aldığını görebiliyorum. Sinema dünyasında olmayan biri bunu göremeyebilir, anlamayabilir ya da umursamayabilir de. Fakat benim için o daha kıymetli olabiliyor.
Mesela Tavşan İmparatorluğu biraz öyle bir şeydi. Bence çok riskli bir kurgu. Çok zor, bence zor ve kıymetli bir film. Ama baktığım zaman herkesin seveceği bir film de değil. O yüzden programa o tarz yapımları almak istiyorum. Ama dediğim gibi ben tek bir kişiyim. Festivalin seçici kurulunda bir sürü insan var ve bir puanlama yapılıyor. Puanlama sonucunda program oluşuyor. Ben de daha önce kısa filmlerde ve sinema projelerinde bulunduğum için film yapımcılarının ne gibi zorluklardan geçtiğini, nasıl yollardan geçtiğini gayet iyi biliyorum. Anlıyorum da. O yüzden benim için daha çok risk alan filmler daha kıymetli.
Bunu da biraz konuştuk ama son olarak şunu da sorayım sana: Festival direktörü olarak ilk yılın nasıl geçti? En çok seni neler zorladı, en çok neler hoşuna gitti?
Açıkçası yer yer çok stresli, çok keyifli. Ama ekip gerçekten çok destek veriyor. Çok destek veren arkadaşlar var. Zaten onlar olmasa olmaz. Hepimiz gerçekten festivalin önemli taşlarıyız. Bunlardan biri olmasa gerçekten olmayacak; o kadar kritik. Bir de film festivallerini seviyor olmak lazım. İnsanın hayatında bunu yapabiliyor, kaldırabiliyor olması lazım. Çok şeyin bir araya gelmesi gerekiyor. Biraz kişisel çabalarla yapıyoruz bunu. Benim çok eğlendiğim, çok keyif aldığım süreçler oldu ama tabii şaşırdığım şeyler de oldu. O yüzden inşallah önümüzdeki senelerde de yapabilirim. Ama daha çok insana ihtiyacımız var. Daha çok kreatif düşünen insana biraz ihtiyaç var. İnşallah bu sene ekibe daha çok insan çekebiliriz, daha çok şey yapabiliriz. Ekibimize dâhil olurlar, onlar da ekibimizin bir parçası olurlar. Ama seçici kurul konusunda ben farklı alanlardan insanların olması fikrini seviyorum. Bir jüri üyesi ressam, bir tanesi müzisyen, bir tanesi oyuncu, bir tanesi tamamen başka bir alandan biri olabilir. Böyle farklı alanlardan insanların olduğu bir seçici kurulun filmi değerlendirmesi bence iyi olabilir. Farklı sanat alanlarından gelenler mutlaka farklı bir şey görüyor.






















