Fransız yapımı Un Bon Petit Soldat (2026) filminin Türkiye prömiyeri geçtiğimiz ay gerçekleştirilen 25. Filmekimi’nde yapıldı. Türkçeye Örnek Asker olarak çevrilen film, ilk bakıldığında bir savaş filmi izlenimi verebilir. Fakat aslında Un Bon Petit Soldat hem bir savaş filmi hem değil; “Zaten iş dünyası da savaş alanı gibi değil midir?” sorusunu soran bir filmdir. Bu soruyla beraber iş dünyasının acımasızlığı ve tekinsizliği, kadınların karşılaştığı eşitsizlikler, kariyer sahibi annelerin yaşadığı zorluklar gibi daha onlarca sorunu ortaya döken bir film olarak öne çıkar.
Yönetmenliğini ve senaristliğini Stéphane Brizé’nin yaptığı ve 83. Venedik Uluslararası Film Festivali’nde En İyi Senaryo Ödülü’nü kazanan film, bütün hayatı boyunca canını dişine takarak okuyan ve çalışan Carla’yı merkezine alır. Carla, başarılı bir insan kaynakları müdürü olmuş ve oldukça prestijli bir sigorta şirketine transfer edilmiştir. Yeni yerine uyum sağlamaya çalışırken Carla’nın var olan işlerine şirketin yeni reklam kampanyasında görev alma sorumluluğu da eklenir. Artan iş yükü ve sorumluluklar ne yazık ki Carla’nın annelik görevini de etkilemeye başlar. Ayrıca Carla, iş dünyasındaki yerini sorgulatacak ve canını acıtacak deneyimler yaşamak durumunda kalır.
Acımasız ve Tekinsiz İş Dünyası
Geçinebilmek ve karnını doyurabilmek için emeğinden başka hiçbir şeyi olmayanlar, iş bulmak ve bulduğu işte de mümkün olduğunca uzun bir süre barınmak ister ki bu en insani ve doğal olanıdır. Kapitalizm şiddetlendikçe, rakipler çoğaldıkça maalesef ki bırakın insani olanın, ahlaki olanın bile dışına çıkılabilmektedir. Un Bon Petit Soldat, mesajlarını karakterlerin oluşturulması, senaryo ve kurgu açısından etkili bir şekilde ilerleyerek çarpıcı bir şekilde verir. Filmde bu mesajların bir örneği şirketteki 58 yaşındaki bir kadın çalışan üzerinden verilir. Tüm çalışanlardan insanüstü bir çaba ve performans beklenir fakat bazı çalışanlar bunu yerine getiremez. Verilen hedefi tutturabilmek için hep daha çok, daha hızlı çalışmak gerekmektedir. Normal mesai saatlerinin yetmediği durumlarda 58 yaşındaki bu kadın çalışan ek mesai yapmak durumunda kalır. Fakat bundan dolayı takdir göreceği yerde onun yavaş olduğu, ek mesaiye kalmadan istenilen hedefe ulaşması gerektiği yüzüne vurulur. Çünkü ek mesaiye kalınması, ancak şirket istediğinde ve elbette şirkete ek kazanç sağlayacaksa hoş görülmektedir. Filmde olduğu gibi gerçek hayatta da pek çok iş yerinde alt düzey çalışandan orta ve üst düzey yöneticilere kadar hemen herkesin uzun saatler çalıştırılması normalleştirilmiştir. Film, işte bu normalleştirmenin doğru olmadığı eleştirisini yapar.
Carla, yavaşlığından dolayı zorbalığa uğrayan 58 yaşındaki kadını korumak ve onun işten çıkarılmamasını sağlamak için elinden geleni yapar. Fakat bu durum patronun hoşuna gitmez. Carla duygusallıkla suçlanır. Yani sistem, Carla’ya dolaylı olarak “Okulda ne kadar başarılı olursan ol, ne kadar iyi bir yere gelirsen gel, en ufak bir hatanda veya vicdani davrandığın bir durumda seni çarklarımın arasına alarak öğütürüm.” der.
Peki kapitalist sistemin hiç mi iyi yönü yok? Olmaz mı, elbette var. Filmde şirket, personeli için kimi zaman kaynaşma ve gevşeme seansları yapar. Fakat bir parmak bal niyetine ve bir lütuf olarak yapılan bu seanslar aslında personelin iyiliği için yapılmaz. Çalışanların biraz deşarj olup rahatlayarak sonrasında daha da yüksek bir verimle çalışması yani şirket kârının daha çok artması için yapılır. Bu seansları gerçekleştiren uzmanı canlandıran Sharif Andoura’nın çok iyi bir seçim olduğunu ifade etmek gerekir. Oyuncu Andoura sahnede her göründüğünde bir tebessüme neden olur fakat bir yandan da karakterin yapmacıklığının ve sahteliğinin verdiği rahatsızlık da yoğun bir şekilde hissedilir. Öyle ki bu sahneler izlenirken aslında şirketin o seansları kâr getirici olmasaydı asla yapmayacağından, zoraki gerçekleştirdiğinden kolaylıkla emin olunabilir.
Kariyer ve Annelik
Her anne elbette çocuğuna iyi bir gelecek sunmak ister. Evladının rahat yaşaması, mümkün olduğunca zengin olması için elinden gelenin fazlasını yapmayı da ister. Carla da öyle yapar. Fakat bu, bazen öyle bir duruma gelir ki hem yaşadığı stresten hem de çocuğunun geleceğiyle ilgili duyduğu endişeden dolayı dozunu bir hayli aşar. Carla, bir gün şirkette çalışan bir departman yöneticisinin çalışanına zorbalık yaptığını, ona hakaret ettiğini öğrenir. Bu tavrı asla tasvip etmeyen Carla ne yazık ki bir iş gününde gerilimin son raddesine ulaştıktan sonra aynı zorba ve baskıcı tavrı çocuğuna da uygular. Carla bunu çocuğunun iyiliği için yapmıştır; sonrasında çok pişman olur fakat artık iş işten geçmiştir. Film burada şu soruyu sorar: Eğer Carla’nın dengeli bir iş hayatı ve mesai saatleri olsaydı ana-oğul aynı sorunları yine de bu kadar ileri boyutta yaşar mıydı?
Gergin İş Dünyası, Gergin Oyunculuklar
Un Bon Petit Soldat filmi, tüm süresi boyunca iş dünyasının tekinsizliğini, eşitsizliğini ve yapmacıklığını ön planda tutar. Bu durum başarılı oyunculuklar sayesinde başarıyla verilir. Başroldeki Carla’yı canlandıran Alba Rohrwacher bu rol için biçilmiş kaftan gibidir. Öyle ki vücudunun ve omuzlarının sürekli gergin ve kasıntı durması ile çalışma hayatının getirdiği baskıyı ve gerginliği her an hissettirir. Carla, filmin neredeyse bütün sahnelerinde gergin, tedirgin ve huzursuz görünür. Bu yüzden film süresince veya bittiğinde izleyicilerin de omuzlarında gerginlik hissetme ihtimali oldukça yüksektir. Rohrwacher’in rolüne çok uygun düşen ifadesiz ve soğuk yüzü de filmin atmosferine büyük bir katkıda bulunur. Ayrıca güvensiz, itici ve her anıyla yapmacık davranan patron Arnaud rolündeki Vincent Lindon’nun başarılı performansına da değinmeden geçmek doğru olmaz.
Güvensiz, Güvencesiz İş Hayatı
İş dünyasındaki çarpıklıkları, iki yüzlülükleri, ispiyonculukları da her fırsatta dile getiren film, bunu özellikle şirket toplantılarının yapıldığı sahnelerde daha çok öne çıkarır. Patrona yapılan yalakalıkların had safhaya çıktığı bu sahneler rahatsız ediciliği ile oldukça başarılıdır. Toplantı sırasında gösterilen ve şirketin tanıtım reklamı olan videoda “Biz insana değer veriyoruz, bizim için çalışanlarımız ve müşterilerimiz her zaman önce gelir.” denir fakat toplantıdan biraz önce bazı çalışanlar acımadan kapı önüne konmuştur. Hem bu çelişki hem de toplantı sahneleri, kapitalist sistemin ironik ve acımasız yönünü bir kez daha öne çıkarır. Film ayrıca çalışanların pek çok konuda söz sahibi olamayacağını belirterek iş dünyasının baskıcı yapısını vurgular.
Yapımın devrimlerin ve ilk sosyal kazanımların yaşandığı Fransa’da geçiyor olması ayrı bir ironik durumdur. Kazanılan hakların neredeyse tamamı günümüzde kaybolmuş durumdadır. Kayıplar, sadece beyaz yakalıların değil; marketler, fabrikalar, tarlalar ve madenler gibi daha pek çok yerdeki çalışanların da yaşadığı bir durumdur. Bu yüzden film, evrenselliğiyle daha da anlamlı hâle gelir.
Güçlü bir senaryoya, kariyer inşasına ve oyunculuklara sahip olan film; konusuna, vermek istediği mesajlara oldukça uygun görsellikler barındırır. Örneğin iş dünyasının yapaylığıyla örtüşen floresan ışıklar, yapay ve aşırı güçlü aydınlatmalar kullanılmış. Ayrıca sanat yönetimi açısından da göz doldurur. Yine aynı şekilde günümüz plazalarının atmosferini yansıtan sade ve modern dekorlar; kadrajların genelinde yer alan mat ve gri tonlar da izleyicinin iş dünyasının soğukluğuna dahil olmasını sağlar niteliktedir.
Özetleyecek olursak elbette filmin değindiği sorunlar çok bilindik, sıkça dile getirilmiş konulardır. Fakat günümüzde iş dünyasındaki acımasızlığın değişmediğini tam tersi giderek şiddetleneceğini tahmin etmek zor değildir. O yüzden Un Bon Petit Soldat filmi, çalışanların sorunlarını tekrar hatırlattığı, sorgulattığı ve bunları gerilimi bir an bile düşürmeden yaptığı için akılda kalıcı, değer verilmesi gereken yapımlar arasında yer alır. Kısa süreliğine de olsa çalışma hayatında yer alan hemen herkesin kendinden bir şeyler bulabileceği filmin değindiği en önemli ve kaybolan hakların başında sekiz saatlik mesai hakkı gelir. Sahi sekiz saatlik mesai neydi? Sekiz saatlik mesai insaniyetti, hakkaniyetti. Sekiz saatlik mesai yaşamdı. Milyonlarca insanın tekrar “yaşam”ına kavuşabilmesi dileğiyle yazımızı burada bitirelim.























