Eleştiri - İzlenimSinema Yazıları

Bir Denetim Toplumu Modeli: Surrogates

Surrogates, yönetmenliğini Jonathan Mostow’un yaptığı ve başrollerini Bruce Willis, Radha Mitchell ve Rosamund Pike’ın paylaştığı 2009 ABD yapımı aksiyon-bilim kurgu filmidir. Filmde FBI ajanları Ajan Greer ve Ajan Peters’i bir üniversite öğrencisinin gizemli şekilde öldürülmesi dosyasını araştırırken öğrencinin, insanların kendilerinin kusursuz robot versiyonlarına sahip olmalarını sağlayan yüksek teknoloji ürünü suret olgusunun yaratıcısı olan kişiyle önemli bir bağlantısı olduğu ortaya çıkar. Sağlıklı, güzel görünümlü ve uzaktan kumandalı makineler olan suretler, insanların yerini almakta ve böylece insanların evlerinin rahat ve güvenli ortamından çıkmadan dışarıdaki hayatı yaşamalarına imkan tanımaktadır. Fakat tüm insanlık suretlere sıcak bakmamaktadır. Ving Rhames adındaki bir peygamber önderliğinde ayaklanan insan gurubu suretlere savaş açmıştır.

SURROGATES

Filmde günümüz toplum yaşantısını yansıtan unsurlar bulmak mümkün. Bu unsurlar bir denetim toplumu modelidir. Denetim toplumları günümüz insanının geniş ve yaygın kapatıp kuşatma mekanları düzenlemeleriyle ayırt edilirler. Bireyselleşme adı altında hiç durmadan kendi içinde yasalara sahip olan mekanlarda insanlar sınırsız istekler ve zevkler peşinde koşmaya yönlendirilerek, sözde tükenmişliklerinden kurtarılarak denetim altında tutulurlar. Filmde suretler, insanların iç dünyasında yaşattıkları sınırsız istek ve dürtülerin dışa yansımasıdır. Suretler sayesinde insanlar doymak bilmeyen iştahlarıyla günlük hayatta isteklerinin esiri olmuşlardır. Devletler bu sistemin destekçisi olarak insanları “yalancı” bir mutluluk içine sürüklemektedir. İşte FBI ajanı Greer, açığa alınmasına sebep olan bir dizi olayla bunu fark eder ve kurtuluşu aramaya başlar.

Mantıksal açıdan denetim toplumunu ele alacak olursak hem bireyselleşme hem de tek tipleşmenin aynı anda sağlanması yoluyla insanlar sürü haline getirilmektedir. Sürekli tüketen, olduğundan farklı görünen ve bitmek bilmez isteklerinin, kusursuzluk takıntısının esiri olup insan olmayı unutan ve böylelikle başkaları tarafından kolayca güdülen sürüler oluşturulur. Filmde insanlar asli özellikleri ne olursa olsun iç dünyalarında kendini nasıl görüyorsa öyle suretler satın almaktadırlar. İnsanın kendini sevmesi ve kendisiyle barışık yaşaması, doğası bir kenara itilerek hayali ve kendisini sonunda büyük bir çöküşe götürecek yaşama sürüklenmektedir. Ajan Greer, bunu suretlerin ötesine geçip bir türlü yüz yüze görüşemediği eşinde fark eder. Meydana gelen cinayet ve bu cinayetin ortaya çıkardığı kirli ilişkiler bu denetim toplumu modelinin ikiyüzlülüğünü ortaya çıkarır ve Ajan Greer devlet, şirket ve derin güçler üçlemesinin peşine düşerek insanları bu yalandan kurtarmanın yolunu arar.

Program açısından suretler, açık bir ortamda ve herhangi bir anda bütün unsurların  konumunu belirleyen ve bir örümcek ağı gibi insanlığı sarıp onu belirli bir yaşam tarzına iten denetim mekanizmasıdır. Bu yönüyle Surrogates, bir bilimkurgu filmi olmasının yanısıra Félix Guattari’nin düşlediği kent modelini anıştırmaktadır. İnsanın sömürülmesine karşı mücadele vermiş olan Guattari, bu kent modelinde insanı makineleştiren arzulardan ve insanın bu arzulara köleliğinden bahseder. Nitekim filmde insanların çok büyük bir bölümü bu suretler yoluyla ulaştıkları arzularının kölesidir ve suretler olmadan yaşamayı dahi unutmuşlardır. Bu sebeple Ajan Greer, yalnızca derin ilişkilerin komplolarıyla değil bu sistemin gönüllü köleleriyle de mücadele etmek zorundadır. Bu kölelerin en başında karısı gelmektedir.

suretler-film

Ajan Greer, maskelerle dolu bir hayatta kime güveneceğini bilmeden tek başına insanların gönüllü kölesi oldukları bu yalanla mücadelede sürprizlerle karşılaşmaktadır. Suretleri beklenmedik bir son beklemektedir ve üstelik suretleri çökertmek isteyen şebekenin başındaki isim kendisine yabancı da değildir. Artık bu yalana son vermek gerektiğine inanmaktadır. Filmin giriş kısmında peygamber Ving Rhames hikayenin omurgasını zaten şu sözle açıklamaktadır: “Siz bir yalanı satın aldınız!”

Aksiyon dolu dakikalar geçirmek isteyen ve bilimkurgu filmlerini tercih edenler için Surrogates güzel bir seçenek… Filmin içindeki bazı semboller belki sizin hayatınızdan da izler taşıyordur. Belki siz de bir yalanı satın alansınız. İzleyin ve kendiniz karar verin.

Yorum yaz